Ik wil advies

Netbeheerders willen omvormers van zonnepanelen onderdimensioneren om problemen te voorkomen

Kleine omvormers met grote zonnepanelen systemen helpen om de spanning op het net in toom te houden

Netbeheerders willen omvormers van zonnepanelen onderdimensioneren om problemen te voorkomen

Een simpele manier om meer zonnepanelen in ons laagspanningsnet te kunnen opnemen, is volgens de netbeheerders het verplichten van ‘onderdimensioneren’ van systemen. Wat bedoelen ze daarmee en hoe zou het moeten helpen?

Hessel van den Berg
29 juni 2022

Echte paniek is het nog niet, maar er is wel een zeer sterk gevoel van urgentie aan het ontstaan bij de netbeheerders van Nederland (dat zijn de bedrijven die het stroomnet beheren zoals Liander, Stedin en Enexis). Met de steeds strengere klimaatdoelstellingen in het vooruitzicht, plus de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, plus de toenemende switch van gas naar elektriciteit als bron voor verwarming en transport, wordt het duidelijk dat er héél véél werk in het vooruitschiet ligt voor de netbeheerders. Op steeds meer plekken in Nederland verschijnen er ‘knelpunten’ die opgelost moeten worden om meer hernieuwbare stroom te kunnen absorberen. De opdracht waar de netbeheerders voor staan is indrukwekkend, en daarom wordt er veel onderzoek gedaan naar slimme oplossingen.

Netbeheerders werken met man en macht aan het stroomnet zoals hier bij de A9 in Amsterdam (bron: Rijkswaterstaat)

Netbeheerders werken met man en macht aan het stroomnet zoals hier bij de A9 in Amsterdam (bron: Rijkswaterstaat)

Eén van de oplossingen die niet al te moeilijk is om te realiseren, is het verplichten van een ‘maximale aansluitwaarde voor kleinschalige zon’. Wat daarmee wordt bedoeld is dat de omvormer voor de zonnepanelen verplicht een kleiner vermogen moet hebben dan het piekvermogen van de zonnepanelen. Dit noemen we ook wel het ‘onderdimensioneren’ van de omvormer ten opzichte van de panelen.

Wat zou het voordeel zijn van onderdimensioneren van de omvormer?

Een ondergedimensioneerde omvormer zal, op de momenten dat de panelen op hun allerhoogste vermogen zouden kunnen werken, dat vermogen gaan aftoppen. Op de grafieken van de opbrengst is dat te herkennen als een horizontale afvlakking van wat anders een bult zou zijn geweest. Het stukje energie dat we normaal gesproken boven de horizontale lijn zouden verwachten, wordt eigenlijk ‘weggegooid’: deze energie wordt simpelweg niet uit de panelen gehaald. De omvormer regelt dat door met het MPP-punt (Maximum Power Point) van de panelen te ‘spelen’: Hij verschuift de spanning over de string een klein beetje, waardoor de panelen net iets minder stroom produceren. Hierdoor blijft het vermogen precies op de maximale grens van de omvormer.

Opbrengst van een systeem met een ondergedimensioneerde omvormer: als de omvormer op zijn maximum werkt, vlakt de grafiek af

Opbrengst van een systeem met een ondergedimensioneerde omvormer: als de omvormer op zijn maximum werkt, vlakt de grafiek af

Voor degelijke omvormers is een dergelijke afvlakking geen probleem. Ze kunnen urenlang op hun eigen top werken zonder dat dat iets verandert aan hun verwachte levensduur. Voordeel voor de netbeheerders is dat de maximale teruglevering aan het net hierdoor een beetje gelimiteerd wordt. Vooral rond het middaguur op een zonnige dag, wanneer het leeuwendeel van de zonnepanelen in Nederland allemaal tegelijk hun stroom willen invoeren, loopt het net tegen zijn grenzen aan. We zien dat al aan het feit dat omvormers  in sommige gebieden vaak uitvallen vanwege hoge netspanning. Wanneer de zonnepanelen nou juist op die momenten een klein beetje afgeknepen worden, geeft dat het stroomnet nèt dat stukje extra speelruimte dat zo nodig is.

Worden de eigenaren van zonnepanelen niet gedupeerd door zo’n onderdimensionering?

Je zou kunnen denken dat het een beetje zonde is, dat afknijpen. Tenslotte wordt een deel van die gratis, schone zonnestroom eigenlijk weggegooid vanwege de ‘te kleine’ omvormer. Maar het verhaal is iets genuanceerder dan dat. Een iets kleinere omvormer geeft vaak uiteindelijk een hogere opbrengst over de loop van het jaar, omdat een omvormer die relatief zwaar wordt belast, een iets hoger rendement heeft dan ééntje die maar op een laag pitje staat te draaien. Je ziet het niet aan de grafieken, maar juist op de sombere dagen, of in de vroege ochtend en op de late avond, dan presteert een relatief kleine omvormer juist wat beter dan een grotere. Alles bij elkaar vertaalt zich dat uiteindelijk in een hogere jaaropbrengst.

Zonnefabriek doet al jaren aan onderdimensioneren

Bij Zonnefabriek weten we al lang dat het onderdimensioneren van een omvormer sowieso gunstig is, en daarom kiezen we bijna altijd voor een omvormer die kleiner is dan het piekvermogen van de panelen. We houden daarbij rekening met de plaatsing van de panelen, de extra kosten van een grotere omvormer, en het feit dat de zonnepanelen, in tegenstelling tot de omvormer, over de jaren degraderen. Met behulp van speciale ontwerp-software kiezen we de omvormer uit die het beste past bij de gewenste zonnepanelen.

In het onderzoek werd gekeken naar onderdimensionering tot wel 50% (bron: CE Delft 'het net slimmer benut')

In het onderzoek werd gekeken naar onderdimensionering tot wel 50% (bron: CE Delft 'het net slimmer benut')

Het voorstel van de netbeheerders zou echter nog iets verder gaan. Ze onderzochten zelfs een onderdimensionering van 50%. Dit zou wel degelijk een opbrengstverlies opleveren voor eigenaren van zonnestroom systemen, van gemiddeld zo’n 11% ten opzichte van het maximaal haalbare. Anderzijds zou de belasting op het stroomnet dankzij zo'n maatregel met wel 43% kunnen afnemen, volgens de berekeningen. 

Komt er een verplichte ‘maximale aansluitwaarde voor kleinschalige zon’?

Of de conclusies van het onderzoek door onderzoeksbureau CE Delft ook werkelijk tot maatregelen voor nieuwe installaties gaan leiden, is voorlopig nog totaal niet te voorspellen. Er zouden waarschijnlijk allerlei wetswijzigingen voor nodig zijn, en dat heeft altijd nogal wat voeten in de aarde. Voor reeds bestaande systemen is er in elk geval niets aan de hand. De onderzoekers hebben ook nog naar een hele rits van alternatieve maatregelen gekeken die zouden kunnen helpen om de druk op het net wat te verlichten. Maar dàt er iets moet worden gedaan, dat staat inmiddels wel vast. Want alleen met heel wat energie en vindingrijkheid gaat het ons lukken om ons aan onze voornemens met betrekking tot de klimaatcrisis te houden!

zwarte zonnepanelen op een schuin dak in juni 2022, gelegd door de Zonnefabriek

Weten wat bij u mogelijk is?

Vraag vrijblijvend advies aan
Advies aanvragen

Gerelateerd nieuws

Nieuws berichten
2021-04-26
Vanaf 27 april 2021 moeten ook eigenaars van kleinere zonnepanelen installaties aantonen dat hun systeem voldoet aan de eisen uit de Netcode Elektriciteit. We leggen uit wat dat inhoudt en waarom dit belangrijk is.

lees meer ›
2021-03-01
Langzaam beginnen ook in Nederland aanbieders van stroom op te duiken die hun prijzen laten afhangen van wat er op de spot markt voor stroom gebeurt. Wat hebben we daaraan en hoe kan dat uitpakken voor u?

lees meer ›
2020-10-01
Wilt u investeren in zonnepanelen? Goede keuze, want zonnepanelen zijn goed voor uw portemonnee én voor het milieu! Om er zeker van te zijn dat u zorgeloos kunt profiteren van uw systeem over de gehele levensduur, is het belangrijk om het vanaf de aanschaf meteen goed te doen. Wij hebben de meest gemaakte fouten voor u op een rijtje gezet, zodat u ervan kunt leren.

lees meer ›